De oorlog in Soerabaja(1)

De stad Soerabaja stroomde vol met duizenden jongeren uit de omgeving. Aangemoedigd door de ophitsende toespraken van Bung Tomo over radio Pembrontak, overvielen zij massaal de wapendepots van de Japanners, die zonder enige tegenstand te bieden, toekeken.

25 oktober 1945. Landing van de 49ste Brits-Indische Infanterie Brigade, onder bevel van generaal Mallaby.
26 okt. Mallaby in conferentie met dr.Soerio, gouverneur van Oost-Java. Mallaby zet uiteen waarvoor hij kwam, nl. om alle Europese geïnterneerden uit alle kampen te evacueren en alle Japanners te ontwapenen en terug te voeren naar Japan. Met tegenzin kregen de Engelsen toestemming om bruggenhoofden te vestigen.
27 okt. Een zwarte dag! Pamfletten uitgestrooid door een RAF vliegtuig uit Batavia sommeerden alle inwoners van Soerabaja hun wapens in te leveren op straffe van doodschieten. Een fatale blunder!
28 okt. De strijd ontbrandt! Alle verspreid liggende bruggenhoofden van de Britten werden door fanatieke volksmassa’s aangevallen. De hemel boven Soerabaja kleurde bloedrood.
29 okt. Soekarno kwam naar Soerabaja, maar zijn onderhandelingen liepen vast en Soekarno vloog terug. De strijd ging onverminderd door.
30 okt. Indonesische leiders hadden hun greep op het volk verloren. De Britten raakten in het nauw. Mallaby deed een poging om het schieten te stoppen en werd neergeschoten voor het Internatiogebouw Willemsplein.
31 okt. Britten kregen versterking vanuit de haven. Elke man telde. Gouverneur dr.Soerio kreeg volk tot bedaren.
1 november 1945. Britten bedongen een verspreiding over twee stadsgedeelten, in het noorden de haven en in het zuiden om het Darmokamp.

About these ads
Dit bericht werd geplaatst in Dekolonisatie door .Indisch4ever . Bookmark de permalink .

Over .Indisch4ever

Indisch4ever brengt dagelijks nieuws met betrekking tot Nederlands Indië en Indonesië. Dit kan een pasar malam zijn, een boekpresentatie, expositie een herdenking, columns, indorock, een lekkere toko, het Indisch Platform en de NIOD rapporten...kortom alles wat de Indische gemeenschap aangaat kunt u hier vinden. Heeft u een tip of wilt u zelf een stuk schrijven, mail ons: indisch4ever@gmail.com

13 reacties op “De oorlog in Soerabaja(1)

  1. Het lijkt wel alsof “DE” oorlog wordt gemonopoliseerd door Soerabaja en het lijkt alsof buiten Soerabaja niks is gebeurd. Er is al ellenlang op dit blog over Soerabaja gesproken louter en alleen met de bedoeling om de Republikeinen cs VERANTWOORDELIJK te maken voor wandaden. Maar dat niet alleen, het lijkt alsof alleen de Bersiap belangrijk is, daarna waren er 2 politionele acties en 1949 het einde van de onafhankelijkheids- of bevrijdingsoorlog.

    Er is van 1945 tot 1949 wel meer gebeurd lijkt mij, hoeveel mensen zijn er niet vermist.die ergens in een onbekend graf liggen. Hoe verging het eigenlijk de Indo’s?.

  2. Het is misschien niet zo vreemd als het lijkt. Op weblogs als Indisch4ever, als Javapost, schuiven ze voorbij o.a. Soekaboemi, Semarang, Depok, Bandoeng, Bekasi. Maar het probleem met een weblog is dat die vluchtig is en afhankelijk van de bijdragen van gebruikers, en dat een verhaal na twee weken alweer heel ver weg is. Daarnaast is de bersiap toch beperkt gebleven tot voornamelijk Java en delen van Sumatra. Zelf schrijf ik alleen over Soerabaja. Niet alleen omdat het mijn geboortestad is, maar vooral omdat ik daar veel heb meegemaakt en van de bersiap in andere plaatsen weinig afweet. Ik heb overigens niet gemerkt dat in die stukjes de Indonesische regering (tijdens de bersiap gezeteld in Batavia met volledige bewegings- en beschikkingsvrijheid) en het plaatselijke gemeentebestuur verantwoordelijk wordt gesteld. Daar kun je natuurlijk een goed debat over hebben, maar dat wordt te lang voor een weblog.
    Ja, over de gebeurtenissen tussen zo ongeveer het einde van de bersiap en de soevereiniteitsoverdracht vind je inderdaad praktisch niets in weblogs. Die behoren niet tot de ervaringswereld van de vertellers die wel de bersiap persoonlijk hebben meegemaakt. Maar over die periode is veel betrouwbare literatuur beschikbaar, over de bersiap betrekkelijk weinig.
    Maar er is nog iets anders. De bersiap in Soerabaja wordt vaak vergeleken met de Franse revolutie. Dat gaat mij een beetje te ver, maar in Soerabaja kreeg de Indonesische revolutie wel het nodige momentum. Ik zie het begin van die revolutie in twee stappen: De proclamatie door Soekarno en Hatta werd wel getriggerd door revolutionaire jongeren, maar was toch wel een vervolg van het vooroorlogse Indonesische nationalisme, intellectueel voortreffelijk! In Soerabaja daarentegen is de opstand daadwerkelijk begonnen. De Indonesische nationale heldendag is niet voor niets op 10 november.
    Ja, u heeft wel gelijk, de Europese en Indische (en Japanse, Chinese, Brits-Indische, Indonesische) slachtoffers, die in Nederland bij de nationale herdenking bij het Indië-monument niet mogen worden herdacht. Het antwoord van de organisatie over mijn vraag hierover was: “dat is van ná 15 augustus 1945″. Zoals de laatste keer over 15 augustus 1945: “Toen was het vrede”. Ik heb van de Indische organisaties hierover niets gehoord, ik heb op de Indische weblogs niets gelezen. Boeroeng heeft eens foto’s geplaatst van Kembang Kuning met de graven van mijn familieleden uit Soerabaja. Ook van een veld anonieme verzamelgraven uit Pujon, waar misschien mijn Indonesische grootmoeder bij ligt. Geen commentaar gehoord. Het zijn gewoon verkeerde personen op het verkeerde moment op de verkeerde plaats gebleven. Hebben wij geen Indische boezem waar we onze Indische hand in kunnen steken?

  3. De oorlog in Soerabaya heeft mij altijd bijzonder gefascineerd. Het absurde dat eerst de zo machtig geachte jappen en daarna de brigades van Mallaby het moesten afleggen tegen de pemoeda’s kan ik mij nog steeds niet indenken. Hoe is het toch mogelijk dat zo’n ongeregeld sooitje pemoeda’s dat voor elkaar kreeg ?

  4. Het is bizar hoe door de loop van de gebeurtenissen van toen die pemoeda’s beslag wisten te leggen op de Japanse Marine wapenvoorraden, ook is even bizar hoe die extremisten de brigade van generaal Mallabey wisten te overmeesteren. Is het fijne daarvan ooit eerlijk gepubliceerd ? Het is echt zeer merkwaardig dat Huyer nooit daarover heeft gepubliceerd (of ik ken die litteratuur niet).

    • De Japanners waren uiteraard oorlogsmoe. Verdedigen zou uitlopen op bloedvergieten en ze wisten dat ze tegen de overmacht het loodje zouden leggen. Veel militairen waren ook al overgebracht naar Poedjon, in afwachting van repatriëring naar Japan. Hun commandanten hebben zelfmoord gepleegd. Veel Japanners zijn naderhand in de Boeboetangevangenis vermoord.
      De 49e Indian Infantery Brigade onder brigadegeneraal A.W.S. Malaby stelde niets voor, 4000 man. Daarvan kan ongeveer slechts eenderde in actie zijn. En dat in zo’n grote stad. Ze waren er met toestemming van de republikeinse regering in Batavia en het gemeentebestuur van Soerabaja. Hun taak was beperkt, bescherming en evacuatie van Europse vrouwen en kinderen. Eenderde van 4000 tegenover zo’n 1000.000 Indonesiërs waarvan zo’n 20.000 goed bewapende pemoeda’s. Ze hebben geweldig werk geleverd, het is onbegrijpelijk dat de meesten zich (na de moord op generaal Malaby) hebben weten terug te trekken op de haven, als bruggenhoofd voor een nieuwe landing op 10 november. Dat was ook de dag dat ik ben bevrijd uit de Werfstraatgevangenis. Mijn bevrijders, Gurkha’s, en hun gesneuvelde makkers worden nooit herdacht! Met de bezetting van Soerabaja was de bersiap in één keer voorbij.
      Literatuur o.a.:
      Willy Meelhuijsen, Revolutie in Soerabaja, Walburg Pers
      Jan A. Somers, Nederlandsch-Indië, Staatkundige ontwikkelingen binnen een koloniale relatie, Walburg Pers.

      • Is het bekend of Huyer, die als eerste Nederlandse gezagdrager na de capitulatie van Japan in Soerabaya kwam, ooit iets heeft gepubliceerd van zijn ervaringen uit die tijd.

        Huyer zal gerapporteerd hebben aan van Mook. Zouden die documenten in het archief van het NIOD te vinden zijn ?

      • Ik dacht dat het 13.000* Engelse soldaten ( grotendeels Brits Indiers) waren , vermoeide en onwillige soldaten ( ze hadden geen zin om de kastanjes uit de vuur halen voor de Nederlanders)maar goed getrainde soldaten met betere bewapening en 2de W.O gevechtservaring.

        * Inclusief de 9000 van de 5de(?) Brigade

  5. Zie J.J.P.de Jong, p. 82-84 en J.A.Somers, p.226-227: Op 23 september arriveerde kolonel D.L. Asjes als hoofd van het RAPWI-kantoor Soerabaja begeleid door een Japans ere-escorte in het Oranjehotel. Op dezelfde dag arriveerde kapitein-ter-zee P.J.G. Huyer met een kleine staf, als eerste geallieerde vertegenwoordiger in Soerabaja. Helfrich had van SEAC geen toestemming gekregen Nederlandse marineschepen naar Soerabaja te sturen; Huyer had van Patterson, op verzoek van Helfrich, wel opdracht gekregen de havens van Soerabaja te inspecteren. Nog dezelfde avond diende schout-bij-nacht Shibata bij Huyer een verzoek aan Patterson in om een deel van de Japanse troepen al over te brengen naar een reeds in gereedheid gebracht concentratiepunt in Poedjon. Het is niet duidelijk of Huyer een goed inzicht had in de revolutionaire situatie en de plaats van de Japanners daarin; hij gaf Shibata in principe toestemming voor de gevraagde evacuatie waarna een groot deel van de Japanse manschappen direct naar Poedjon vertrok.
    Na het uitbrengen in Batavia op 27 september van zijn rapportage, kwam Huyer op 29 september in Soerabaja terug met de opdracht van Patterson de bezetting van Soerabaja door de Britten voor te bereiden. Shibata kreeg van hem de opdracht voorbereidingen te treffen voor de komst van de geallieerde troepenmacht. Shibata riep direct 3000 man terug uit Poedjon, dezen werden echter bij aankomst op het station door pemuda’s gevangen genomen
    Op 3 oktober eiste Huyer als vertegenwoordiger van de geallieerden de overgave van de Japanse strijdkrachten, waaraan door generaal-majoor Iwabe en schout-bij-nacht Shibata werd voldaan. Huyer deelde resident Soedirman mede dat het gevangennemen van de Japanners in strijd was met de orders van SEAC waardoor de resident volledig verantwoordelijk was geworden voor de orde en veiligheid. De Japanners dienden te worden beschouwd als krijgsgevangenen en moesten aan de geallieerden worden overgedragen. De Japanse mijnenvegers dienden de hun opgedragen taken voort te zetten en de Japanse piloten dienden diverse luchtverbindingen te herstellen. Uiteraard was Soedirman niet in staat deze bevelen op te volgen, voorzover hij daartoe genegen mocht zijn. Zowel Christison, Mountbatten, als het Japanse Hoofdkwartier hebben naderhand Huyer verantwoordelijk gesteld voor de ontwikkelingen in Soerabaja. Hij zou met de overgave van de Japanse troepen de verantwoordelijkheid voor rust en orde hebben overgenomen zonder zelf over een militaire macht te beschikken. Uit een blik op de opeenvolgende gebeurtenissen en de daarbij horende tijdstippen kan worden afgeleid dat de rol van de politiek naïeve Huyer slechts marginaal is geweest, de revolutie had buiten hem om Soerabaja in bezit genomen. Hij werd de zondebok voor de Britten en het excuus voor de Japanners.

  6. @ dhr Teng: aangaande de dokumenten van KTZ Huyer zijn er OPENBAARHEIDSBEPERKINGEN (een soort NATO top secret)
    Voor raadpleging is tot 1 januari 2014 (dus 70 jaar na dato) toestemming vereist van de directeur Nationaal Archief.

    Die man moet wel heel verschrikkelijke dingen erger dan Auschwitz onder ogen zijn gekomen

  7. Het is een te verwaarlozen detail maar Huyer is een Kapitein ter Zee, een marineman dus en hij kwam in Surabaja aan toen op die dag het vlagincident bij het Oranje Hotel plaatsvond. Dat was dus een overdonderende ontvangst.

    Hij werd door VADM Helfrich tot legercommandant benoemd , (een uitstekend schaakzet, te vergelijken met de beslissing van Helfrich om de vloot olv SBN Doorman naar de Javazee te sturen) daarbij vergetend dat hij geen leger onder zijn bevel had. Dat doet me denken aan de vraag van Stalin over hoeveel divisies het Vaticaan beschikt.

    De uitspraak van Somers “dat de rol van de politiek naïeve Huyer slechts marginaal is geweest” is in dit licht een onrechtmatige daad (BW art, 1401) om het maar zachtjes uit te drukken, De marineterm laat ik uit veiligheidsoverwegingen maar buiten beschouwing.

    Dat de documenten over Huyer nog steeds niet vrij beschikbaar zijn. is des te triest daar hij zijn eer als Marineofficier en goede naam niet kan verdedigen

    • Het vlagincident vond plaats op 19 september 1945, Huyer kwam aan op 23 september. Het was toen weer rustig in Soerabaja, daar hadden de Japanners voor gezorgd. Dat vlagincident had natuurlijk een belangrijke emotionele lading, ook voor de Nederlanders, maar daar hadden de Japanners zonder moeite een eind aan gemaakt. (diezelfde middag kon ik ongestoord, op de fiets, het daartegenover liggende Rode Kruis bereiken). Hij werd, net als Asjes eerder op die dag, door een Japans ere-escorte van het vliegveld (dat onder Japanse bewaking stond) naar het Oranjehotel gebracht. Dat hotel stond onder Japanse bewaking.
      Huyer was geen vertegenwoordiger van het Nederlandse gezag, maar gezonden door SEAC, en moest rapporteren aan Patterson. Gezien zijn rang zal Huyer een uitmuntende marineman zijn geweest, maar ik geloof niet dat hij de werkelijke politieke situatie in Soerabaja goed heeft ingeschat. De Engelsen hadden de Japanners opdracht gegeven orde en rust te handhaven, dat deden zij op dat moment redelijk goed. Uiterst vreemd om dan op 3 oktober de overgave van de Japanners te vragen. Dat deden zij uiteraard graag, waren zij van de verantwoording af, waarna een groot deel van de Japanse manschappen direct naar Poedjon mocht vertrekken. De daaropvolgende dag kreeg de bersiap zijn volle heftigheid, niet gehinderd door het Japanse leger. Voor mij reden om van een foutieve politieke inschatting van de situatie te spreken. Huyer stond nu, militair gezien, met lege handen. Daarna legde hij de verantwoording bij Soedirman, wetend dat deze de pemoeda’s niet in de hand had, en dus die verantwoordelijkheid niet waar kon maken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s