VOC en de eilanden van Banda


Uit brieven blijkt dat de Heren Zeventien het
grootste belang hechtten aan de bezetting van
de Banda-eilanden.

Al spoedig na de oprichting van de V.O.C. volgde er een
lange reeks van veroveringen van Portugese forten en
andere versterkingen in de Oost.
De in verval geraakte fortificaties werden gerenoveerd
en kregen Hollandse namen. Er werd een bezetting
gestationeerd en in de directe omgeving ontstond soms
een Hollandse nederzetting.
Hoe belangrijk de Banda-eilanden werden gevonden
blijkt uit een lastbrief die de bewindvoerders in
Nederland op 26 maart 1608 schreven aan hun hoogste
dienaar in Azië, de admiraal Pieterszoon Verhoeven:

“. . . . . De eylanden van Banda in de Moluques is het
principaele wit, waernaer wij schieten . . . . .Wij kunnen
U.E. niets gewissers ordoneeren, dan alleenlyck op het
hoochste deselve soeckende met tractaet ofte gewelt
aan de Compagnie te verbinden vóór den 1sten
September ofte eerder, oock op elck landt een cleen
fortres opwerpe, met eenich crijghsvolk besettende . .. .”

Ze moesten ze hebben, want in een andere ambtsbrief
van 11 april 1608 werd Verhoeven er nogmaals aan
herinnerd om
“de Moluques en de eylanden van Banda boven àlle te
bezetten om zodoende de specerijeneilanden in handen
te krijgen”.

9 gedachten over “VOC en de eilanden van Banda

  1. Hugo de Groot heeft het in ‘Mare liberum’ over “Habent insulae istae quas dicimus (…): “Deze eilanden waarover wij spreken (…)”. Ik weet het niet zeker, maar ik denk dat het hier vooral gaat over de Molukken, de Ambon- en de Banda-archipel waar de Portugezen zich hadden genesteld. Het ging Hugo de Groot immers over het bestrijden van de pauselijke bullen die de Portugese expansie moesten legitimeren.

  2. Dag meneer Somers, begrijp ik uit de laatste zin [quote] “de Moluques en de eylanden van Banda boven àlle tebezetten om zodoende de specerijeneilanden in handen te krijgen”. [unquote], dat de kruidnagel-eilanden Ternate en Tidore oorspronkelijk ‘de Moluques’ heetten; of werden Amboina en de Oeliassers (Haroekoe, Saparoea, Noesa Laut) daar toen ook al toegerekend?

    e.m.

      • Inderdaad heetten topografisch alleen de noordelijke eilanden de Molukken. Maar toen al, net zoals nu, heerst er verwarring over de naamgeving. Volgens mij werd toen al de hele Ambonse archipel tot de Molukken gerekend.
        In 1605 werd door admiraal Bastiaensz, met ondersteuning van Ternataanse oorlogsprauwen, op Ternate een Portugees fort veroverd. Dit fort werd reeds in april 1606 door een sterke Spaanse vloot onder Don Pedro d’Acunha heroverd, nadat in maart de vestiging op Tidore al door hem was heroverd. Op grond van het voorgaande bezit door de Portugezen, beschouwden de Spanjaarden de Molukken nu als een Spaanse bezitting. Met het oog op het sterke Spaanse garnizoen heeft de Compagnie niet geprobeerd dit fort opnieuw te veroveren.
        Op 31 januari 1607 hadden Ternataanse gezanten Matelieff om hulp gevraagd. In Malajoe werd het fort Oranje gebouwd in ruil voor een kruidnagelmonopolie. Voor de Spanjaarden gevluchte Ternatanen vestigden zich in groten getale in het dorp dat uitgroeide tot de stad Ternate. enz. enz.
        Na de mislukte pogingen van Heemskerck en Van der Haghen in 1599 en 1600 de Portugezen uit Ambon te verdrijven, werd in december 1604 Steven van der Haghen door Hitoese gezanten opnieuw om hulp tegen de Portugezen gevraagd. Op weg naar Hitoe werd een Portugees schip met de nieuwe Portugese gouverneur overmeesterd en in Hitoe sloten zich 20 kora-kora bij hem aan. Deze vloot maakte zo’n grote indruk op de Portugezen dat in Ambon de Portugese commandant op 23 februari 1605 het fort zonder slag of stoot overdroeg. Er was geen schot gelost, toch stond in de rapportage: “de Compagnie die eylanden, of eenige van deselve, door de wapenen heeft geconquesteert”. enz. enz.
        Op 13 juli 1605 wist Steven van de Haghen op Banda met de Orang Kaja tot een handelscontract te komen. enz. enz.
        In het gebied waren nog steeds Portugese/Spaanse vestigingen. Vanwege de op handen zijnde onderhandelingen over een bestand met Spanje werd toen de VOC bevolen al die vestigingen te ontmantelen en eigen kantoren te vestigen. Om voor die onderhandelingen een goed uitgangspunt te hebben. Op 9 april 1609 werd het bestand (in Antwerpen?) ondertekend.

  3. Klein geschiedenis van de Molukken.
    Kruidnagel en Pala noten waren al omstreeks 1700 voor Christus bekend in Egypte .
    De Arabieren noemden de Ternate en Tidore “Jazirah al Mulk .
    Ze kamen daar al van af de 9de eeuw.
    De Portugezen kwamen omstreeks 1512, de Nederlanders omstreeks 1600.

    Ambon en de andere eilanden in Zuid Molukken was toen onder de invloedssfeer van Ternate of Tidore.

    Er is een aanwijzing geweest van de Hoge Heeren in Patria dat de VOC carte blanche kreeg om zaken te doen , kolonie te stichten in de Molukken.
    Heb ergens in een topic geschreven.

  4. Onder het motto ‘van vragen word ik wijs’, hartelijk dank meneer Somers en Pak Surya Atmadja voor uw beider reacties.

    Oy … grappig, het tijdstip lijkt wel het geboortejaar van …;)

    e.m.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s