Batavia een Europese stad

De stichting van Batavia in 1619 had maar met één ding te maken, de Compagnie wilde voor haar hoofdkwartier in Azië een centrale plaats hebben binnen het netwerk van zeeverbindingen.

Het was toen zeer zeker niet de bedoeling om vanuit Batavia het hele eiland Java te veroveren. Sterker nog, tot ver in de 17de eeuw hadden de compagniedienaren in Batavia geen notie van het omringende achterland. Men had buiten de wallen ook niets te zoeken. De blik was op zee gericht. Alle voedsel werd over zee aangevoerd met eigen schepen uit Europa, met jonken en prauwen uit Mataram op Java en uit India en Thailand.

Naar de ideeën van de roemruchte stichter van de stad, Jan Pieterzoon Coen, moest Batavia een overwegend Europese stad worden. De bevolking zou uit mannen en vrouwen moeten bestaan die voornamelijk uit Holland werden binnengehaald, een volledig Europese kolonie zou het moeten zijn.
Op die manier, zo dacht men, zou er een elite klasse van vrije burgers ontstaan die onder streng toezicht van de VOC de inter-Aziatische handel kon verzorgen. Dit model bleek niet haalbaar, dienstneming bij de VOC was in Nederland niet populair.
Een poging om alleenstaande vrouwen en weesmeisjes te laten overkomen werd een mislukking. Het ‘zedelijk karakter’ van de vrouwen en meisjes bleek niet te kunnen leiden tot een vaste gezinsopbouw.

4 gedachten over “Batavia een Europese stad

  1. Het was inderdaad oerhollands: in de eerste reglementen stonden bijvoorbeeld de sluitingstijden van de kroegen, en wanneer je vloerkleden mocht kloppen. Maar er waren ook Gouverneurs-Generaal die een eigen beleid voerden. Als er dan van de Heeren XVII een order kwam om de Hollandse en Zeeuwse wetten beter te volgen kregen zij als antwoord dat dit zou gebeuren als het nodig werd gevonden. Problemen kwamen hier niet van, tussen het uitzenden van de order en de aankomst van een antwoord lagen twee jaar!
    Batavia was oorspronkelijk streng christelijk, vandaar dat men niet graag zag dat ‘Nederlanders’ met inheemse meisjes samen leefden. Er kwamen zelfs plakkaten tegen concubinaat en overspel. Op Ceylon was men pragmatischer, huwelijken met inheemse vrouwen werden aangemoedigd, import van getrouwde stellen of Nederlandse vrouwen was veel duurder.
    In Batavia kwamen direct na de stichting van de stad de uit Jakatra gevluchte inwoners terug. Het stadsbestuur was bang dat zich hieronder Bantamse soldaten zouden bevinden, maar controle op wie inwoner was bleek niet eenvoudig. Europeanen en Chinezen waren uiteraard als inwoner herkenbaar. Inheemsen moesten een tjap halen; er werd niet bij stil gestaan hoe of zo’n vodje papier er na een dag werken in de regen er uit zou zien. Maar er was geen probleem, men had arbeiders nodig, controle bleef dus uit.
    Batavia had inderdaad geen belang bij gebiedsuitbreiding. De strategie was het in evenwicht houden van Mataram en Bantam; die twee hadden onder elkaar altijd ruzie, als de een de ander zou overheersen zou Batavia met een te sterke buurman te maken krijgen. De kunst was dus beide vorstendommen ten zuiden van Batavia uit elkaar te houden met als leuze: Mataram mag niet groter worden, Bantam niet kleiner.

  2. De binnenkant van de fort Batavia is taboe voor de “javanen” , eigenlijk Sundanezen/Bantammers .
    Ze mogen niet binnen de vesting wonen, i.t.t de Chinezen slaven of vrije Chinezen .
    En het was verboden om Javaanse slaven te hebben.

    • Dat taboe was geloof ik alleen voor het wonen. Er werkten volop ‘Javanen’ en Chinezen in het fort. Er werd nauwelijks in het fort gewoond, daar was de stad Batavia voor. En daar woonden ook ‘Javanen’.

    • Maar de Javanen hadden wel slaven. Bijv.het pandelingsschap
      Tjsa, het was/is nu nog ingewikkeld verhaal.
      siBo

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s