Batavia, Europese bevolkingsopbouw

Pogingen om van Batavia een Europese stad te maken mislukten door te weinig animo vanuit Holland en slechte ervaringen met de overkomst van Hollandse vrouwen en meisjes.

De Compagnie bemoedigde het samenwonen of huwelijk van compagniedienaren met Aziatische vrouwen of mestizo-vrouwen, dat zijn dochters van een Europese vader en een Aziatische moeder. In later stadium werd deze groep nakomelingen aangeduid met de term Indo-europese of Indische vrouwen.
Het lag in de bedoeling van de Compagnie om in ieder geval een blijvende toplaag in de bevolking te vormen die trouw aan de VOC de handel in Azië zou kunnen uitvoeren. Op deze wijze is het de Portugezen in eerder stadium gelukt om het personeelsprobleem in de havensteden in Azië op te lossen.
De nieuw aangekomen Europeanen in de 17de en 18de eeuw waren voornamelijk mannen. Zij konden zich een huwelijkspartner zoeken uit de kleine groep Europese vrouwen, uit de groep Indische vrouwen en uit de Aziatische vrouwen.
Een beperking was dat de huwelijkspartner christelijk moest zijn. De regels van de christelijke Compagnie vereisten voor niet-christelijke vrouwen eerst onderricht in catechismus om daarna gedoopt te worden. Die weg vonden velen te lang.
En groot aantal mannen koos daarom het concubinaat met Aziatische vrouwen, in de praktijk een wijdverbreid verschijnsel.

24 gedachten over “Batavia, Europese bevolkingsopbouw

  1. Ik dacht dat de Kompenie een verbintennis met de inlandse vrouwen ( die heidens zijn) verbieden.
    Op straffe van ………
    Het nemen van een”hishoudsters”, Njai, bijzit , moentji is vaak gebaseerd op “noodzaak” .
    En gemak , z\at gisteren in een boek te bladeren, las dat de toean totok besar de vader van een inlandse vrouw een perintah (order) geeft (i.p.v een verzoek) om een dochter bij de toean te brengen.
    Uiteraard tegen de gangbare vergoeding .
    Bij de KNIL was het ook soms gebruikelijk om de moentji al dan niet met kinderen overgedragen wordt aan een andere collega als de soldaat overgeplaats werd naar andere delen van de archipel.

  2. Batavia was oorspronkelijk streng christelijk, vandaar dat men niet graag zag dat ‘Nederlanders’ met niet-christelijk gedoopte inheemse meisjes samen leefden. Er kwamen zelfs plakkaten tegen concubinaat en overspel. Het sturen van Nederlandse vrouwen naar Batavia was niet zo’n succes. Op Ceylon was men pragmatischer, huwelijken met inheemse vrouwen werden aangemoedigd, import van getrouwde stellen of Nederlandse vrouwen was veel duurder.

  3. Ik denk dat Sigeblek gelijk heeft dat de Kompanie verbintenissen tussen blanke mannen en Inlandsen verbood danwel tegenwerkte, aangezien ik het boek van Jean Gelman Taylor “Smeltkroes Batavia” aan het lezen ben, moet daarin de sleutel liggen.
    Er dient wel een onderscheid gemaakt te worden tussen Hollandse/Engelse kolonialisme en Spaans/Portugees kolonialisme. De eerste verbood de verbintenis tussen Inlandsen en blanke kolonisatoren.
    Terwijl bij de tweede daarentegen een dominante Mestiezencultuur en ook een leidende Mestiezenelite zich kon ontwikkelen. ik denk dat de godsdienst (Protestants versus Katholiek) hier een rol speelt want die moest het samengaan der volken goedkeuren of niet.

    • In dat boek ligt inderdaad de sleutel. Er staat bijvoorbeeld in dat Coen wat zag in het sturen van Europese weesmeisjes maar in de tussentijd slavinnen verkocht aan het personeel. Die kwamen uit verschillende delen van z.o. Azië.
      Andere G.G’s zagen heil in de verbintenis met Aziatische vrouwen. Zij waren volgens hun in tegenstelling tot Europese vrouwen, niet geneigd om veel geld te verzamelen en daarna terug naar Holland te gaan en in de tussentijd te pronken met hun rijkdom en veel te drinken.
      Ook zouden gemengde kinderen beter tegen het klimaat kunnen. Men had behoefte aan blijvers die o.a, de stad moesten beschermen en de kolonie van personeel voorzien. Er was ook sprake van een reisverbod voor Aziaten en hun kinderen, zover ik me kan herinneren.
      Slavinnen hebben een grote rol gespeeld gedurende de VOC tijd en in het begin van de koloniale tijd.
      Zij waren de voorlopers van de njai.

  4. Naast het boekje van J.G Taylor heb ik ook 2 andere boeken, Batavia (Een koloniale samenleving in de 17de eeuw) van H.E Niemeijer(2009) en een juweeltje Oud Batavia (2 delen) uitgave van Bataviaasch Genootschap van kunsten en Wetenschappen n.a.v 300 jarig bestaan van Batavia in 1919 (uitgave 1922).
    Daar kan je veel info halen over Batavia.

  5. In Oud Batavia kan men lezen dat veel van de swarte christenen ( Mardijkers) tot de de elite van Batavia behoren , en dat in de eerste twee eeuwen .
    De Mardijkers waren inlanders uit de streken van Coromandels . zonder een druppel Europese bloed.
    De machtcentrum van de Portugezen was GOA in India.
    Ze waren (ex) Portugese slaven en werden meegenomen uit Malaka toen het veroverd werd door de VOC.
    Later gingen ze mengen met Indische mensen en andere Inlanders .Kun nakomelingen waren de Tugunezen in Noord Jakarta(Cilincing) , en een deel gingen naar West Irian ( mislukte project voor Indische mensen) en de meesten lwamen via Suriname naarn Nederland .

    • nakomelingen waren de Tugunezen in Noord Jakarta(Cilincing) , en een deel gingen naar West Irian
      ( mislukte project voor Indische mensen)
      Nmi.Pak Geblek,
      Eerst het jaartal noemen ,dan even rondneuzen .
      Wat weet u Bijv van Manokwarie van voor de oorlog
      gedurende de oorlog en na de oorlog.
      Ik noem maar een jaar 1930 1962.
      siBo

      • Pak Bo,
        Over de Mardijkers ( hun asal usul) , in Malaka(en in de Molukken -niet veel) ,Tugunezen(hun nakomelingen) in Cilincing in, heb ik in diverse Indische site’s geschreven. Of onder de naam SiGeblek(Örang Geblek) , of OmSid(Sidia) of mijn latere (internet )naam Surya Atmadja.

        In de Tukkerland ,( waar ik jarenlang tussen de Indo van 1ste generatie en 2de generatie Indo/Indische mensen woont en omging ken ik een Tugunese familie (fam.P) die eerst naar Irian ging en daarna naar Overijssel verhuisde.
        Ik weet niet of ze een “tussenstop” maken in Suriname.
        Ik kende die familie (banyak anak gadisnya) van af 1968 , ben ik 1978 verhuisd naar Amsterdam.
        Kom al jaren niet meer ,maar mijn nyonya daar geboren en mertua woonde toen daar.

        Zie deze topic in Indahnesia , de posting van Sidia.
        http://forum.indahnesia.com/topic/3482/0/schandalige_toegangsprijzen_pasar_malam_2006.php

    • Klopt , ik ben een nazaat van deze Mardijkers. Mijn ouders zijn in Tugu geboren en ik ben op Ned.Nieuw Guinea geboren en woon nu in Drenthe.

  6. Wij hadden op school geleerd (ook in Indonesia) dat de specerijen de hoofddoel was geweest om de weg naar den Oosten te zoeken omdat Spanje en Portugal een eenheid vormen .Ook werd gezegd dat men andere redenen hadden, om armoede te ontvluchten en rijkdom te vergaren.
    Velen zijn rijk geworden .
    Een andere motief was Sex , de geheime motor van de koloniale tijd.
    Nederlands Indie was synoniem aan het lonkende Oosten , gevaarlijk, verboden, zoet , wild en verrukend .
    Niemand sprak erover , maar voor vele mannen waren de amoureuze avonturen met exotische lokale vrouwen de motor van hun onderneming.
    De 1ste expeditie van Cornelis de Houtman werd goed ontvangen door de Balinezen.
    Er waren 2 bemanningsleden, o.a zeecadet Emanuel Rodenburgh op Bali gebleven.
    Jaren later kwam de 2de expeditie langs , en kreeg admiraal Cornelis van Heemskerk een 17 jarige maagdvan hoge afkomst , geschonken door de koning.
    Werd verteld dat op Java de beroemde(berucht?) ronggengs danseressen “gelijk”werd verlaagd van kunstenaressen tot hoeren.
    Dat kwam omdat de heren vreemdelingen geen geduld hadden.
    De fijngebouwde Javaanse danseressen/een soort geisha ( vaak eenvoudige vrouwen) vonden dat de Europese mannen werkelijk stinkende , lompe en behaarde soortgenoten van de karbouw.
    Ze willen alleen maar een ding, snel klaar zijn .
    Bron: vrij overgenomen uit een artikel van Ewald van Vugt.

    • Pak Geblek
      Als mensen mij panas willen krijgen,dan moeten ze
      vertellen dat de Indo kolonisatie mislukt is.
      De Indo kolonisatie is niet mislukt ,weet U dat het
      OERWOUD was met bomen van meters omtrek.
      waar alleen met bijl en zaag aan gewerkt werd.
      wist U ,dat de kolonisten in Manokwarie ,die jarenlang
      de Jap bestreden hadden hun ontgonnen grond/huis ed.
      niet terug kregen.
      Kom op met met namen van mislukte objecten
      en pak eerst een jaartal en de plaats van mislukken.
      siBo

      • Ach ja heer Bo. U weet toch dat de Nederlanders, inclusief Indo’s, in Indië en Nieuw-Guinea nooit iets hebben gedaan, laat staan gepresteerd.

  7. Het is opmerkelijk dat de Inlandse adel haar dochters/zonen nooit met de kolonisator of met de Indo-Europese elite heeft laten trouwen zoals in de Filipijnen of in Zuid-Amerika wel het geval was.
    Kwam dat door een verschil in godsdienst of heeft het andere oorzaken zoals standverschil en natuurlijk de ambivalente positie van de Indo-Europese groep die geen achterban had noch gezien werd als de echte leidersgroep?

    • Pak Somers,
      Dat is net wat in het museum.”Bronbeek” vertoond
      en door een top journalist verwoord.
      En wij maar ja knikken. De geschoolde kerels met een
      ruggegraat zijn ver te zoeken.
      siBo

  8. Er zijn een paar uitzonderingen , ik dacht dat in het verleden ooit een discussie was geweest tussen mij en dhr B ( van I4E).
    We waren toen tot ongeveer 12 of iets meer huwelijken gekomen.
    Eerlijk gezegd zal het iets meer zijn .
    Uit mijn omgeving ken ik 2 dochtersregenten die met een Belanda en een Raden die met een Indisch man was getrouwd.
    Dacht ook dat de mannen Moslim zijn geworden.Ook een vereiste.
    Een andere verhaal was van die Hadji Abdoel Gaffar, de Nederlanders kennen hem als Snouck van Hurgronje.Een bunglon 1ste klas.
    Vroeger hadden de groep Indische Nederlanders ook niet zo’n goede naam .
    Een goed gestudeerde Raden/Raden Ajoe zal ook niet zo maar met een Nederlander en Indische Nederlander trouwen , uitgezonderd in bepaalde gevallen voor de 20ste eeuw of als er sprake is van liefde.
    En dan werd de Rd Ajoe of Rd Adjeng verstoten door haar familie.

    • Wel oppassen, het ging hier om de VOC. Binnen de VOC ging men heel pragmatisch om met strenge regels die in het begin uit Holland/Zeeland kwamen en ook in Holland/Zeeland zelf bestonden. Die VOC verzon niets zelf, moest de Hollandse/Zeeuwse regelgeving volgen. In Batavia redelijk streng, in Ceylon werden die regels helemaal niet toegepast. Trouwen met inheemsen werd hier zelfs aangemoedigd, goedkoper (en nettere meisjes) dan uit Europa laten komen. In de Kaapkolonie vond men de inheemse vrouwen niet aantrekkelijk om mee te trouwen. In Japan en China werd het door de plaatselijke machthebbers (niet de VOC) verboden, maar dat werd vaak omzeild. Nu weten we waarom het Indisch-zijn zo ingewikkeld is.

  9. Ik kwam op die vraag omdat in andere kolonien (Spaanse en Portugese) wel veelvuldig verbintenissen tussen de blanke kolonialen en Inlandse elite plaatsvond en daaruit een Mestiezenelite is ontstaan die zowel politiek als economisch aan de touwtjes trok, bvb Filipijnen waar Presidenten veelal een Spaans/Portugese (Aquino) achternaam hebben.
    Ik vroeg me af waarom dit niet in Indie is gebeurd, 12 huwelijken lijkt me een beetje weinig voor Indie of werden er geen Interessenhuwelijken gesloten???
    Een andere vraag is, de kinderen uit bovengenoemde huwelijken werden Indo-Europees genoemd of gingen zij op in de Inlandse maatschappij????

    • De Spaanse /Portugese regelgeving die ook overzee werd toegepast was katholiek gebaseerd. Veel soepeler dan de strenge Calvinistische Hollandse/Zeeuwse regelgeving. Ook was de VOC gericht op vestigingen gebaseerd op exterritorialiteit, de Portugezen niet. Die waren in beginsel gericht op verspreiding van het geloof, betaald door de handel.

  10. Dat zal afhangen hoe goed de “Europese”vaders waren , opleiding/vorming /maatschappelijk en op financieel opzicht.
    In een andere topic lees je het verhaal van de Dezentjes.
    Bij de 3 gevallen die ik kende zijn de kinderen gewoon opgegaan in de Indonesische samenleving.
    Ze zijn niet echt doorgestoten tot bekende Indonesiers .
    Wat ook bekend is dat veel Indonesiers van bepaalde afkomst (o.a adel) wel getrouwd zijn met Nederlandse en Nederlands Indische vrouwen .
    Hun kinderen zijn gewoon Indonesiers als ze in Indonesia blijven wonen , sommigen genaturaliseerd tot de Nederlandse nationaliteit en in Nederland vestigden.

  11. De Portugezen en Spanjaarden hielden zich sterk bezig met de verkondiging van het geloof. Dat was een van hun opdrachten in de reeks pauselijke bullen 1452-1551. En eenmaal katholiek, waren geldige huwelijken mogelijk. In Indië begon de missie/zending pas in de koloniale periode goed op gang te komen, na 1800. Kan dit een verklaring zijn?

  12. Gedeeltelijk waar.
    Nederlanders zijn Protestanten /Calvijn .
    De Mardijkers( swarte Christenen ) zijn katholieken , zij werden beter behandeld door de Portugezen .
    Een andere reden zou de meer raciale houding van de Nederlanders.
    Zie de “beroemde” anekdote van Soekarno, dat hij weggejaagd werd door de vader van zijn HBS klasgenote
    Tenminste als het waar was.
    De Indonesische studenten in Nederland (kinderen van de adel) waren verbaasd hoe ze in Ned.Indie behandeld werden in vergelijking met de behandeling in Nederland .
    Bron: In het land van de overheersers (KITLV)

    • Mardijkers waren toch protestant? De voorwaarde dat ze vrijgelaten werden was dat ze zich bekeerde tot het protestantisme. Tenminste als het gaat over degene die vanuit de op Portugal veroverde gebieden naar Batavia werden gebracht. Bijvoorbeeld Malaka. Maar ook de slaven die trouwden met een Europeaan en dus vrij werden moest zich bekeren tot het protestantisme dacht ik?

      • Klopt, Jeroen, De Mardijkers zijn vrijgemaakte Portugese slaven die zich bekeerd hebben tot het Protestantisme en zijn als dank voor bewezen diensten van Malakka naar Batavia gebracht en daar een stuk land mogen ontginnen die Tugu ( grenspaal) heet. Dit dorp bestaat nog voor een gedeelte en in Nederland wonen nog nazaten van deze Mardijkers waarvan ik er een ben.

  13. @ Jeroen.
    Uiteindelijk waren bijna alle Inlandse(autochtone) mensen die onder de Portugezen katholiek waren over gegaan naar Protestante geloof.
    siGeblek

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s